BLOG

Dowiedz się co jest naprawdę ważne.

Monitoring wizyjny w placówkach medycznych, a prawo pacjenta do poszanowania godności i intymności.

Od kilkunastu lat w Polsce obserwuje się wzrost ilości urządzeń rejestrujących obraz, będących jednym z elementów systemu wpływającego na poziom i poczucie bezpieczeństwa obywateli. Wskutek nowelizacji z dnia 21 lutego 2019 roku ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (dalej: udzl), wprowadzono regulacje dotyczące możliwości określenia zakresu i zasad stosowania monitoringu wizyjnego, również w placówkach medycznych. Nowy art. 23a ust. 1 wspomnianej ustawy pozwala kierownikowi podmiotu wykonującego działalność leczniczą określić w treści regulaminu organizacyjnego sposoby realizacji obserwacji pomieszczeń za pomocą urządzeń umożliwiających rejestrację obrazu, przy czym tego typu rozwiązanie może wprowadzić:

  1. w przypadku pomieszczeń ogólnodostępnych – o ile prowadzi do realizacji bezpieczeństwa pacjentów lub pracowników w tych pomieszczeniach,
  2. w przypadku pomieszczeń, w których są udzielane świadczenia zdrowotne oraz pomieszczeń związanych z pobytem pacjentów, w szczególności pokoi łóżkowych, pomieszczeń higienicznosanitarnych, przebieralni i szatni – tylko wówczas, gdy wynika to z przepisów odrębnych.

Przepis powyższy wywołuje zasadnicze wątpliwości interpretacyjne w zakresie ustalenia, jaki jest stosunek tej normy do art. 222 Kodeksu pracy (w którym mowa jest o monitoringu, którego celem jest zapewnienie bezpieczeństwa osób i mienia). Regulacja przyjęta przez ustawodawcę w udzl dopuszcza rejestrację obrazu z monitoringu, w celu zapewnienia bezpieczeństwa osób, milczy jednak na temat bezpieczeństwa mienia. Gdyby przyjąć, że art. 23a udzl jest normą zawężającą lub wyłączającą wykorzystanie art. 222 Kodeksu pracy, rodzi to kontrowersje w jaki sposób kierownik placówki medycznej może zapewnić prawidłowe środki ochrony w stosunku do samego mienia, np. w stosunku do materiałów medycznych, w tym leków, czy sprzętów istotnych dla funkcjonowania placówki medycznej, również w miejscu udzielania świadczeń zdrowotnych. Konsekwencje przyjmowania norm prawa pracy, jako podstawy do wprowadzenia monitoringu wizyjnego w pomieszczeniach związanych z obsługą pacjenta i udzielaniem mu świadczeń zdrowotnych, które jednocześnie stanowią miejsce pracy pracowników placówki medycznej, prowadziłyby do bardzo istotnej ingerencji w sferę prywatności samych pacjentów, a tym samym mogłyby prowadzić do naruszenia dóbr osobistych oraz szeregu norm powiązanych z tą kwestią, w tym nie tylko art. 23 Kodeksu cywilnego (dobra osobiste), ale przede wszystkim art. 20 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (prawo do poszanowania intymności i godności pacjenta). Ewentualny interes placówki leczniczej, jako pracodawcy monitorującego pomieszczenia, w których przebywają pacjenci i które jednocześnie stanowią miejsce pracy personelu medycznego, nie może więc być uzasadniony zastosowaniem normy 222 Kodeksu pracy. W tym też wypadku ograniczenie prawa pacjentów do poszanowania ich intymności poprzez wykorzystanie środków monitoringu wizyjnego musi być uregulowane odrębnymi przepisami. Przykładem takiej regulacji, dokonującej ingerencji w prawa pacjenta do intymności i godności, jest art. 18e ust. 2 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. Ustawa ta określa m.in. formy opieki zdrowotnej nad osobami z zaburzeniami psychicznymi. W świetle wymienionego aktu normatywnego pomieszczenia przeznaczone do stosowania środka przymusu bezpośredniego w formie izolacji obligatoryjnie wyposaża się w instalację umożliwiającą stały nadzór nad osobą z zaburzeniami psychicznymi oraz kontrolę wykonania czynności związanych z tym rodzajem środka. Wymaga się przy tym stosowania filtrów obrazu zarejestrowanego z pomieszczeń przeznaczonych do celów sanitarnohigienicznych w taki sposób, aby obraz był przekazywany w sposób uniemożliwiający ukazywanie intymnych części ciała ludzkiego oraz intymnych czynności fizjologicznych. Dostęp do monitoringu mogą mieć tylko i wyłącznie osoby, którym wydano pisemne upoważnienie do przetwarzania danych osobowych, a okres retencji tych danych wskazywany jest na 12 miesięcy od dnia zarejestrowania, nie dłuższy jednak niż 13 miesięcy, chyba, że zostanie on w tym czasie zakwalifikowany jako dowód w ramach toczącego się postępowania sądowego lub przygotowawczego.

Wracając jednak do ogólnych reguł dotyczących możliwości zastosowania monitoringu wizyjnego w placówkach leczniczych, zgodnie z wymogami nowego art. 23a udzl należy mieć na względzie, że ustawodawca przyjął maksymalny okres retencji nagrań z kamer wynoszący 3 miesiące, licząc od dnia nagrania. Nagrania z monitoringu mogą być przetwarzane wyłącznie w celach, dla których zostały zebrane, a o samych celach, w jakich przedmiotowe nagrania są prowadzone, placówka lecznicza jako pracodawca może decydować w oparciu o art. 23a udzl i art. 222 Kodeksu pracy.

Informacja dotycząca stosowania monitoringu wizyjnego w zakresie wprowadzonym do regulaminu organizacyjnego placówki leczniczej podaje się do wiadomości pacjentów poprzez wywieszenie tych danych w widoczny sposób w miejscu udzielania świadczeń zdrowotnych oraz na stronie internetowej danego podmiotu wykonującego działalność leczniczą, a w przypadku, gdy taki podmiot jest zobowiązany prowadzić Biuletyn Informacji Publicznej – także na jego łamach. Należy zwrócić uwagę, że choć te postanowienia w myśl art. 23a udzl mogą również wpływać na sytuację pracowników, przepis nie przewiduje konieczności przekazywania do ich wiadomości postanowień, które zostały wprowadzone do regulaminu organizacyjnego w zakresie stosowania monitoringu wizyjnego. Pracownicy w pierwszej kolejności o planowanym monitoringu powinni zostać zapoznani w trybie przewidzianym w art. 222 § 7 i 8 Kodeksu pracy. Nadto, cele, zakres oraz sposoby zastosowania monitoringu wizyjnego powinny zostać uregulowane w regulaminie pracy lub układzie zbiorowym pracy, a jeżeli pracodawca nie jest zobowiązany do ich prowadzenia na mocy przepisów prawa – w formie obwieszczenia.

Niezależnie od powyższego, miejsca objęte monitoringiem wizyjnym powinny zostać również prawidłowo oznaczone za pomocą odpowiednich znaków piktograficznych lub ogłoszeń dźwiękowych. Warto wskazać, że norma prawna wynikająca z Kodeksu pracy jest adresowana jedynie do pracowników. Regulacja analogiczna nie funkcjonuje na gruncie udzl, przez co stanowi to swoiste niedopatrzenie ustawodawcy, jednakże obowiązek oznaczania miejsc monitorowanych wraz ze wskazaniem klauzuli informacyjnej (mogącej być realizowaną warstwowo) wynika już z zasad ogólnych RODO. Wobec tego każda placówka medyczna powinna w postępowaniu przez Prezesem Urzędu Ochrony Danych Osobowych być w stanie wykazać, że spełnia powyższe standardy, co w oczywisty sposób stanowi realizację zasady rozliczalności, postulowanej przez Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych.